Một số vấn đề cơ bản của nghệ thuật diễn giảng lý luận chính trị 

Một số vấn đề cơ bản của nghệ thuật diễn giảng lý luận chính trị

Thứ sáu - 19/01/2018 03:03
Giáo dục lý luận chính trị có vai trò rất quan trọng trong công tác xây dựng Đảng, nó góp phần phát triển, bảo vệ nền tảng tư tưởng, tinh thần của xã hội; làm cho hệ tư tưởng của Đảng, của giai cấp và những giá trị truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại được tôn vinh, phát triển.
Một buổi diễn giảng nghiệp vụ công tác tuyên giáo của báo cáo viên Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy.
Một buổi diễn giảng nghiệp vụ công tác tuyên giáo của báo cáo viên Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy.
Với mục đích, ý nghĩa quan trọng đó, nên việc giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức là hết sức cần thiết, được các cấp ủy đảng quan tâm chỉ đạo thường xuyên, liên tục. Để đạt được mục đích, hiệu quả cao nhất trong công tác giáo dục lý luận chính trị, cần có một hệ thống đồng bộ các yếu tố, từ cơ sở vật chất, phương tiện,…, nhưng vấn đề quan trọng nhất đó là nghệ thuật diễn giảng của đội ngũ giảng viên, báo cáo viên. Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi giới thiệu một số vấn đề cơ bản về nghệ thuật diễn giảng lý luận chính trị để tham khảo, áp dụng vào công tác hiện nay.
Thứ nhất, bản chất của diễn giảng và yêu cầu: Bản chất của diễn giảng là làm cho người nghe hiểu, tin và hành động; yêu cầu cần tuân thủ các quy luật sau:
Thuyết phục bằng lý lẽ: Đó là việc sử dụng chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, các cơ sở khoa học và thực tế,… để phân tích, giải thích, chứng minh một vấn đề, vụ việc cụ thể xảy ra trong đời sống xã hội, qua đó thuyết phục đối tượng hiểu, tin và hành động.
Nêu gương: Đây là hình thức thuyết phục có sức truyền cảm mạnh mẽ. Nêu gương là cơ chế dựa trên các quy luật tâm lý, tạo ra sự bắt chước xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”[1]. Vì vậy, trong quá trình diễn giảng, việc kết hợp hài hòa giữa thuyết phục bằng lý lẽ và nêu gương sẽ nâng cao tính thuyết phục của bài giảng. Gương sáng cần sử dụng để nêu có trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, như gương học tập, lao động, chiến đấu, sản xuất, người tốt- việc tốt,… Việc sử dụng hợp lý từng tấm gương để giáo dục phù hợp với từng bối cảnh, nội dung sẽ góp phần phát huy hiệu quả tích cực của từng bài giảng. 
Thứ hai, sử dụng tài liệu theo yêu cầu phương pháp sư phạm, đó là:
Sắp xếp từ cái đơn giản và cái đã biết đến cái phức tạp và cái chưa biết. Muốn cho bài giảng thiết thực, hấp dẫn và dễ hiểu, trước hết phải sắp xếp tài liệu theo nguyên tắc từ đơn giản đến phức tạp; từ cái đã biết đến cái chưa biết; từ gần đến xa; từ cụ thể đến trừu tượng. Đây là việc sử dụng quy luật nhận thức của con người trong giảng dạy.
Cần nêu bật những điểm quan trọng nhất. Một bài giảng, bài nói không chỉ có tài liệu thực tế phong phú và những định nghĩa đúng mà còn phải có nội dung lý luận và nhiều kết luận hay. Khi mở đầu bài giảng, bài nói bằng cách nêu một luận đề, luận điểm ngắn, rồi phát triển nguyên lý đó, bổ sung tài liệu cụ thể. Để nêu bật những luận điểm quan trọng nhất, khắc sâu vào trí nhớ của người nghe, thì luận đề, luận điểm nêu ra ở đầu bài nên được nhắc lại ở cuối bài và được thể hiện dưới dạng khác, như châm ngôn, tục ngữ, thơ ca, hò vè, hình ảnh,… để gây hứng thú và tạo ấn tượng sâu đậm cho đối tượng.
Cần đi vào thực chất vấn đề, tránh nói chung chung, bỏ qua những chi tiết thừa. Để làm tốt vấn đề này, trước hết phải sắp xếp, trình bày tài liệu theo yêu cầu của bài giảng, bài nói, khi trình bày phải làm cho người nghe thấy, hiểu được chủ đề ngay từ câu đầu. Giảng viên, báo cáo viên nên tránh những diễn giải và kết luận thừa không liên quan hoặc liên quan rất ít đến nội dung chủ đề. Ví dụ: Khi trình bày về tình hình thế giới và chính sách đối ngoại của Việt Nam, giảng viên không nên đi quá sâu vào đời tư của các chính khách, những sự kiện vụn vặt trong hoạt động của các quốc gia. Hay khi trình bày về sự phát triển kinh tế- xã hội của một đất nước, không đi quá sâu vào phân tích cuộc sống của người nông dân.
Đặc biệt, cần chú ý những vấn đề chưa biết hoặc không biết rõ thì không nên nói, chỉ nói những vấn đề, nội dung mà mình đã nắm chắc. Thông thường, khi chúng ta biết 10, chỉ nên nói 4- 5, phần còn lại để dự phòng khi bị chất vấn hoặc để nói vào dịp khác. Vấn đề này, Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy rằng: ““Không biết rõ, hiểu rõ, chớ nói, chớ viết. Khi không có gì cần nói, không có gì cần viết, chớ nói, chớ viết”. “Trước khi nói, phải nghĩ cho chín, phải sắp đặt cẩn thận”.
Thứ ba, phải đảm bảo tính cân đối và nhất quán trong diễn giảng. Cụ thể là:
Tránh đứt quãng và không ăn khớp: Khi lựa chọn, trình bày bài giảng, bài nói, giảng viên, báo cáo viên cần chú ý đến tính logic. Đó là, những kết luận, dẫn chứng tiếp sau không được mâu thuẫn với kết luận, dẫn chứng trước đó. Cần tuân thủ nguyên tắc sắp xếp tư liệu: Theo trình tự thời gian; theo khu vực địa lý; theo lịch sử vấn đề;…
Không được mâu thuẫn: Chú ý các câu, đoạn văn trong bài giảng, bài nói không được mâu thuẫn về nội dung, số liệu, hình ảnh,... Thông tin trong bài giảng, bài nói tuyệt đối thống nhất từ đầu bài đến cuối bài. Cần tránh phát âm không chuẩn; tránh nhầm lẫn tên địa phương, nhân vật,…
Biết phát hiện những quan điểm sai trái, những vấn đề không có căn cứ logic, những kết luận có tính ngụy biện của đối phương: Khi giảng dạy lý luận chính trị, ngoài việc trình bày những vấn đề chính diện, còn phải đấu tranh phê phán với những quan điểm sai trái, thù địch, những kết luận có tính ngụy biện của đối phương để khẳng định tính đúng đắn, khoa học của các luận đề, luận điểm được nêu ra.
Thứ tư, sử dụng ngôn ngữ, văn phong trong bài giảng: Ngôn ngữ là phương tiện chủ yếu của giảng viên, báo cáo viên trong quá trình truyền đạt thông tin. Vì vậy, khi diễn giảng, thuyết trình cần chú ý:
Tính chính xác của ngôn ngữ: Tính chính xác đòi hỏi giảng viên phải truyền đạt đúng nội dung khách quan của vấn đề, sự vật, hiện tượng, đồng thời phản ánh được cái chủ quan của người nói một cách thích hợp nhất, diễn tả trung thành, tránh những lời lẽ sáo rỗng.
Tính đúng đắn: Ngôn ngữ của giảng viên sử dụng phải là ngôn ngữ phổ thông, mẫu mực, phù hợp với chuẩn mực ngôn ngữ Việt Nam hiện nay.
Tính thẩm mỹ: Đó là vẻ đẹp, sự hấp dẫn của lời nói, khêu gợi sự chú ý, thích thú của người nghe trên cơ sở ngôn từ được sử dụng chính xác, văn hóa, phù hợp với đối tượng, bối cảnh, nội dung vấn đề, không cầu kỳ, sáo rỗng, thô tục.
Thứ năm, sử dụng tư liệu thực tế: Sử dụng tư liệu thực tế trong bài giảng thể hiện tính thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, làm cho bài giảng thêm sinh động, tăng khả năng thu hút người nghe, tăng tính thuyết phục của bài giảng. Yêu cầu tư liệu thực tế phải đảm bảo tính chính xác, chân thực, khách quan, phù hợp với nội dung bài giảng, phù hợp với đặc điểm người nghe, biết sử dụng đúng lúc, đúng chỗ, đúng bối cảnh của vấn đề sẽ phát huy hiệu quả cao nhất.
Thứ sáu, trình bày bài giảng: Đây là bước cuối cùng để giảng viên thực hiện mục đích của mình đối với người nghe, vì vậy cần có sự chuẩn bị chu đáo, cẩn thận theo các bước sau:
Chuẩn bị kỹ các yếu tố về bản thân, như trang phục, vệ sinh cá nhân, sức khỏe. Chuẩn bị kỹ về tài liệu, đề cương bài giảng, phương thức diễn giảng truyền thống hay hiện đại; độc thoại hay đối thoại. Có thể kết hợp phương thức diễn giảng truyền thống bảng đen, phấn trắng với trình chiếu PowerPoint; kết hợp độc thoại và đối thoại. Cần đến sớm hơn 5- 10 phút để nắm rõ đối tượng, địa điểm diễn giảng, chủ động tâm thế, tránh hồi hộp.
Bắt đầu diễn giảng: Mở đầu bài giảng cần bắt đầu từ một nghi thức chào hỏi, tự giới thiệu và câu mở đầu phải sử dụng là “Kính thưa…”  để thể hiện sự tôn trọng, gây thiện cảm ngay từ đầu với đối tượng. Trong quá trình giảng, có thể gặp các tình huống sau và cách khắc phục, đó là: Bị hồi hộp, khắc phục bằng cách hít thở sâu vài lần, quan sát người nghe và tìm sự đồng cảm, hoặc có thể nói thẳng với người nghe là mình hồi hộp; người nghe ồn ào, không chú ý, sử dụng cách khắc phục, là: nói to, yêu cầu chú ý hoặc im lặng, chờ đợi, người nghe buộc phải tập trung; người nghe không cùng quan điểm với người nói, cách tốt nhất là tìm cách hòa hoãn với những người chưa đồng tình để thu hút sự chú của họ, sau đó, từng bước sử dụng các lập luận, dẫn chứng có lý, có tình để thuyết phục.
Sau phần mở đầu, giảng viên trình bày đề cương bài giảng theo hệ thống, chặt chẽ, logic. Có thể sử dụng phương pháp diễn dịch hoặc quy nạp để trình bày bài giảng tùy theo đặc điểm của từng đối tượng cho phù hợp. Tuy nhiên, dù sử dụng phương pháp nào, giảng viên cũng cần ghi nhớ lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Nói phải cho gọn gàng, có đầu, có đuôi, có nội dung…”. Khi trình bày bài giảng, giảng viên tác động đến người nghe bằng hai kênh: Kênh ngôn ngữ (tác động đến thính giác) và kênh phi ngôn ngữ (tác động đến thị giác). Kênh ngôn ngữ là phương tiện chủ yếu của giảng viên; kênh phi ngôn ngữ là kênh giảng viên tiếp xúc với đối tượng qua cử chỉ, ánh mắt, nét mặt, nụ cười, các vận động của cơ thể,…Vì vậy, giảng viên phải biết kết hợp hài hòa hai kênh này để phát huy cao nhất hiệu quả bài giảng. Điều cần tránh ở giảng viên là tránh nói ngọng, nói lắp, nói nhanh, nói quá to, nói lặp từ, nói thừa từ, nói quá nhiều mỹ từ không phù hợp với nội dung.    
Vấn đề trả lời câu hỏi của người nghe. Việc trả lời câu hỏi của người nghe rất quan trọng, thể hiện tính dân chủ trong học tập theo phương thức mới, vậy nên cần tạo điều kiện thuận lợi cho người nghe đặt câu hỏi theo hướng tập trung vào nội dung, chủ đề bài giảng. Giảng viên, báo cáo viên cần có thái độ cầu thị, chú ý lắng nghe nội dung câu hỏi để trả lời đúng yêu cầu. Tùy theo nội dung câu hỏi, có thể trả lời ngay, hoặc ghi nhận rồi hẹn trả lời bằng văn bản hay dịp khác (đối với những câu hỏi vượt tầm về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, những câu hỏi khó,…). Việc trả lời câu hỏi cần có yêu cầu cao về kiến thức, phong cách, văn hóa ứng xử, nên giảng viên cần chú ý vấn đề này.
Thứ bảy, kết thúc bài giảng: Để bài giảng phát huy hiệu quả cao nhất, để lại dư âm trong người nghe, giảng viên, báo cáo viên có thể kết thúc bài giảng bằng cách hệ thống ngắn gọn toàn bộ bài giảng, chốt lại những vấn đề trọng tâm để người nghe dễ nhớ, đồng thời định hướng tư tưởng, kêu gọi hành động của người nghe.
Cần dành ít thời gian cho việc trao đổi giữa người nghe và giảng viên (nếu có). Trước khi rời bục giảng, giảng viên, báo cáo viên nên có lời cám ơn mọi người đã hợp tác, chú ý lắng nghe; xin lỗi những sơ suất, hạn chế trong quá trình truyền đạt. Nên kết thúc buổi diễn giảng sớm hơn 5- 10 phút để tạo sự thoải mái cho người nghe.
Diễn giảng lý luận chính trị không chỉ là một môn khoa học, mà còn là một nghệ thuật- nghệ thuật nói chuyện trước công chúng, nghệ thuật chính trị. Để diễn giảng hay, nói chuyện giỏi, hấp dẫn, đòi hỏi giảng viên, báo cáo viên không chỉ có vốn kiến thức phong phú, sâu sắc, nắm vững cơ sở khoa học sư phạm, mà còn phải biết sử dụng những kỹ năng, kỹ xảo, nghiệp vụ trong việc trình bày bài giảng, bài nói trước người nghe; biết sử dụng, kết hợp các yếu tố phi ngôn ngữ trong quá trình diễn giảng; biết tìm tòi học hỏi, sáng tạo nhiều phương thức truyền đạt thông tin đến người nghe. Vì vậy, học tập và nâng cao khả năng diễn giảng lý luận chính trị là yêu cầu đối với đội ngũ giảng viên, báo cáo viên hiện nay, qua đó góp phần xây dựng thế giới quan, nhân sinh quan cộng sản trong các giai tầng xã hội; xây dựng, phát triển và củng cố chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong đời sống xã hội hiện nay.
Bài, ảnh: Lê Văn Châu
 
[1] Hồ Chí Minh- Tuyển tập, T1.Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.263.

Tổng số điểm của bài viết là: 4 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 4 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Văn Bản Mới

TÀI LIỆU

giao ban báo chí quí III-2018

Lượt xem:83 | lượt tải:0

Công văn

V/v mời dự giao ban báo chí quí III-2018

Lượt xem:68 | lượt tải:0

TL phục vụ BCV

chuyên đề xây dựng gccn VN thời kỳ CNH-HĐH

Lượt xem:194 | lượt tải:0

Hướng dẫn

thực hiện Nghị định 09 về phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí

Lượt xem:228 | lượt tải:0

TÀI LIỆU

phục vụ giao ban báo chí tháng 8-2018

Lượt xem:310 | lượt tải:0

ĐỀ CƯƠNG TUYÊN TRUYỀN

CMT8 và Quốc khánh 2/9

Lượt xem:326 | lượt tải:0

Hướng dẫn số 42-HD/BTGTU

hướng dẫn tuyên truyền ĐH Công đoàn VN lần thứ 12

Lượt xem:388 | lượt tải:0
truongsa
1114711 DAN HOI THU TRUONG CO QUAN CHUC NANG TRA LOI
baocaovien
tailieu
sachtuyengiao

Hình ảnh hoạt động
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
Đăng nhập
Hãy đăng nhập tài khoản để sử dụng tài liệu Báo cáo viên
Thống kê
  • Đang truy cập16
  • Hôm nay1,916
  • Tháng hiện tại68,072
  • Tổng lượt truy cập1,799,412
     Trang thông tin điện tử Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Kon Tum
   
 - Giấy phép số 03/GP- TTĐT ngày 21 tháng 9 năm 2015
     - Cơ quan chủ quản: Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Kon Tum
     - Địa chỉ: 236 Bà Triệu, Tp Kon Tum - Kon Tum. Điện thoại: 0260.3862301. Email: phiemkt@gmail.com
      Ghi rõ nguồn tuyengiaokontum.org.vn khi sử dụng lại thông tin từ website này

 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây